Szafa przeciwpożarowa, zwana też szafą ogniotrwałą, to dziś jedno z częściej spotykanych rozwiązań w zakładach produkcyjnych, laboratoriach czy magazynach chemicznych. Mówimy tu o urządzeniu zaprojektowanym zgodnie z normą EN 14470, która określa wymagania dotyczące odporności ogniowej oraz bezpieczeństwa przechowywania substancji łatwopalnych.

Nie ma co ukrywać – to produkt wyjątkowo udany. Po pierwsze, spełnia swoje zadanie, a po drugie – tworzy skuteczną barierę przeciwpożarową, która w praktyce stanowi coś w rodzaju samodzielnej strefy pożarowej. Oczywiście nie w sensie ścisłym, bo szafa taka nie jest obiektem budowlanym.

No właśnie – czym więc jest szafa przeciwpożarowa? Czy to wyrób budowlany? Urządzenie techniczne?

Na rynku często można usłyszeć określenia typu „szafa EI90”, co nie jest poprawne, ponieważ w normie EN 14470 nie występuje taka klasyfikacja.

Najrozsądniej więc potraktować szafę jako urządzenie techniczne, a na potrzeby dalszych rozważań – jako urządzenie przeciwpożarowe. Trzeba jednak zaznaczyć, że to podejście jest sporne i budzi różne interpretacje. Pojawia się więc naturalne pytanie:

czy takie „urządzenie przeciwpożarowe” należy poddawać regularnym kontrolom, a jeśli tak – kto powinien je wykonywać?

Co mówią przepisy?

Tu właśnie zaczyna się problem, bo wkraczamy na pole interpretacji. Przepis, na który najczęściej powołują się zarówno producenci, jak i firmy oferujące przeglądy szaf, to Rozporządzenie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 7 czerwca 2010 r. w sprawie ochrony przeciwpożarowej budynków, innych obiektów budowlanych i terenów (Dz.U. 2010 Nr 109, poz. 719).

Zgodnie z nim, przez urządzenia przeciwpożarowe należy rozumieć urządzenia – stałe lub półstałe, uruchamiane ręcznie lub samoczynnie – służące do zapobiegania powstaniu, wykrywania, zwalczania pożaru lub ograniczania jego skutków. Przykładowo wymienia się m.in.:

stałe i półstałe urządzenia gaśnicze i zabezpieczające, urządzenia inertyzujące, elementy systemów ostrzegawczych i sygnalizacji pożaru, oświetlenie ewakuacyjne, hydranty, pompy, klapy przeciwpożarowe, urządzenia oddymiające, systemy zabezpieczające przed wybuchem, kurtyny dymowe oraz drzwi i bramy przeciwpożarowe wyposażone w systemy sterowania, a także przeciwpożarowe wyłączniki prądu i dźwigi dla ekip ratowniczych.

Czy szafa przeciwpożarowa rzeczywiście jest urządzeniem przeciwpożarowym?

Zwolennicy tezy, że powyższe rozporządzenie nie odnosi się do szaf przeciwpożarowych, argumentują, że szafa jest barierą pasywną.

Jej działanie sprowadza się do opóźnienia zapłonu substancji wewnątrz przez określony czas (np. 90 minut w klasie typu 90).

Szafy zgodne z normą EN 14470 nie są jednak biernym kawałkiem blachy.

Posiadają elementy reagujące na temperaturę – tzw. topiki (termotopiki), które w określonej temperaturze uruchamiają mechanizmy automatycznego zamykania drzwi.

Dodatkowo wyposażone są w uszczelki pęczniejące, które pod wpływem ciepła blokują dopływ powietrza, skutecznie odcinając tlen i ograniczając rozwój pożaru.

Coraz częściej spotyka się też szafy wyposażone w systemy alarmowania lub integrację z instalacją SSP (System Sygnalizacji Pożaru).

Wtedy dochodzi kolejna funkcja – alarmowanie, czyli aktywne reagowanie na zagrożenie.

A to już wyraźnie zbliża taki produkt do definicji urządzenia przeciwpożarowego.

Każdy z nas musi więc sam podjąć decyzję, jak woli traktować taką szafę – jako urządzenie bierne czy aktywne.

Jedno jednak pozostaje bezdyskusyjne: ryzyko zawsze ponosi pracodawca.

Kto może, a kto powinien przeglądać szafy przeciwpożarowe?

Na pierwsze pytanie odpowiedź jest prosta – każdy.

Mówię oczywiście z punktu widzenia przepisów, a w zasadzie ich braku.

Na próżno szukać w prawie zapisu, który nakazywałby, aby przeglądy szaf przeciwpożarowych wykonywały wyłącznie osoby licencjonowane, certyfikowane czy posiadające określone uprawnienia.

Innymi słowy – tak, można to zrobić samodzielnie, nawet jeśli zajmujemy się szeroko rozumianym BHP i nie mamy formalnego certyfikatu serwisowego.

Ale to, że można, nie znaczy, że warto.

A już na pewno – nie znaczy, że to bezpieczne.

Najprościej mówiąc: przegląd powinna wykonywać osoba, która wie, jak to zrobić.

Bo w przeciwnym razie łatwo o sytuację, w której firma zleceniobiorca – pozostawiając klienta w stanie realnego zagrożenia – usprawiedliwia się argumentacją:

„norma nie kazała zrobić więcej.”

Żeby właściwie podejść do tematu, trzeba zmienić perspektywę. Nie myśleć: „bo przepis mi każe”, ale raczej: „jeśli coś pójdzie nie tak, to ja – jako pracodawca – ponoszę odpowiedzialność.”

Wyobraźmy sobie sytuację: masz protokół z 1 stycznia, w którym wszystko było w porządku. Po pół roku dochodzi do zdarzenia – i nagle okazuje się, że szafa jednak nie działała prawidłowo. Jak to udowodnisz? Na papierze wszystko było dobrze, ale od stycznia do czerwca mogło się wydarzyć naprawdę wiele. Wystarczy drobiazg – np. zamknięta klapa wentylacyjna, która odcięła obieg powietrza – i już system nie działa tak, jak powinien.

Nie kieruj się ceną, a zaufaniem

Mam nadzieję, że powyższe pokazuje, jak atrakcyjny jest to kąsek dla wielu firm, które nie posiadają wystarczających kompetencji, aby rzetelnie wykonać przegląd.

Jeśli zapłacisz mało, a w zamian otrzymasz iluzję bezpieczeństwa, to w praktyce zapłacisz bardzo dużo.

Bo to Ty, pracodawco, poniesiesz odpowiedzialność — i powtarzam to świadomie jak mantrę.

Zaufanie też nie jest prostą sprawą. Ale spójrz na to przez prostą analogię: zanim zabierzesz rodzinę w długą podróż po Europie, robisz przegląd w dobrym, najlepiej autoryzowanym serwisie. Nie dlatego, że ktoś Ci to kazał, tylko dlatego, że od tego zależy bezpieczeństwo Twoich bliskich.

Czemu więc nie potraktować w ten sam sposób szafy przeciwpożarowej?

Zanim oddasz ją pracownikom do użytku, upewnij się, że jest bezpieczna.

Zrób to w autoryzowanym serwisie, który naprawdę zna ten sprzęt.

Etyczna i profesjonalna firma zawsze przedstawi dowód swoich kompetencji – zwykle w postaci potwierdzenia przeszkolenia serwisantów przez producenta.

Takich firm jest niewiele, wiem.

Nie chcę być stronniczy, ale z czystym sumieniem mogę wskazać dwie – DENIOS i Topserw.

Obie przez lata budowały doświadczenie na różnych produktach i markach, a z czasem ich kompetencje zaczęły się naturalnie przenikać. W końcu nikt nie będzie zlecał przeglądu kilku firmom tylko dlatego, że w zakładzie są szafy różnych producentów.

Norma EN 14470-1 wprowadza precyzyjny standard konstrukcyjny, dlatego jeśli firma była szkolona przez producenta X, to z dużym spokojem można jej powierzyć także przegląd szaf producenta Y.

Konkluzja

Szafa przeciwpożarowa to nie mebel i nie ozdoba hali produkcyjnej. To element systemu bezpieczeństwa pożarowego, który w sytuacji zagrożenia może zadecydować o losie ludzi i całego obiektu.

W teorii można dyskutować, czy szafa spełnia definicję „urządzenia przeciwpożarowego”. W praktyce — jej rola jest niepodważalna. Chroni, izoluje, daje czas na reakcję i minimalizuje skutki pożaru.

Dlatego zamiast pytać, czy muszę ją przeglądać, warto zadać sobie inne pytanie:

czy mogę sobie pozwolić, żeby tego nie robić?

Bo w kwestiach bezpieczeństwa nie chodzi o minimum wymagań, ale o maksimum odpowiedzialności.

A ta zawsze spoczywa na Tobie – pracodawcy, inwestorze, kierowniku, człowieku, który podejmuje decyzję.

Szafa przeciwpożarowa może uratować sprzęt, produkcję, budynek, ale przede wszystkim — może uratować człowieka.

I właśnie dlatego warto traktować ją z należytą powagą.