Spis treści
Co tak naprawdę oznacza „szafa ognioodporna typ 90”
Kiedy przeglądasz oferty szaf ognioodpornych, wszędzie widzisz magiczne hasła: „EN 14470 1”, „typ 90”, „zgodne z normą”. Brzmi bezpiecznie, ale co to realnie znaczy dla Ciebie jako BHPowca, kierownika utrzymania ruchu czy właściciela zakładu?
Oprę się na aktualnym wydaniu PN EN 14470 1:2023 12, czyli polskiej wersji normy EN 14470 1:2023.
Poniżej rozkładam tę normę na czynniki pierwsze i probuję przełożyć na praktykę zakładową.
Czym w ogóle jest norma EN 14470-1
To norma produktowa. Określa wymagania dla szaf do składowania cieczy łatwopalnych wewnątrz pomieszczeń:
dotyczy szaf o łącznej objętości wewnętrznej do 2 m³
obejmuje szafy wolnostojące, na cokole, na kółkach, ewentualnie mocowane do ściany
nie dotyczy „magazynów” ani murowanych pomieszczeń, tylko właśnie meblowych szaf ognioodpornych
Norma definiuje:
jak szafa ma być zbudowana
jak zachować się w pożarze
jakie badania musi przejść
jak ma być opisana i oznakowana
jakie informacje producent MUSI przekazać użytkownikowi
Innymi słowy: EN 14470 1 to instrukcja dla producenta, a dla Ciebie narzędzie do weryfikacji, czy kupujesz prawdziwą szafę ognioodporną, czy tylko „żółtą blachę z naklejką”.
Minimalizacja emisji par do otoczenia
Przy zamkniętych drzwiach szafa, przy prawidłowej wentylacji, ogranicza emisję par do pomieszczenia. To kwestia:
NDS / NDSCh
komfortu pracy
stref zagrożenia wybuchem
Główne cele normy EN 14470-1
Norma jest bardzo techniczna, ale jej filozofia jest prosta. Ma zadbać o trzy rzeczy:
Ochrona zawartości w pożarze
Szafa ma tak długo utrzymać niską temperaturę wewnątrz, żeby:płyny łatwopalne nie zaczęły się gwałtownie odparowywać i zapalać
mały pożar w pomieszczeniu nie zamienił się przez szafę w katastrofę
Minimalizacja emisji par do otoczenia
Przy zamkniętych drzwiach szafa, przy prawidłowej wentylacji, ogranicza emisję par do pomieszczenia. To kwestia:NDS / NDSCh
komfortu pracy
stref zagrożenia wybuchem
Bezpieczne przechwycenie wycieków
Na dole jest wanna wychwytowa. Norma wymaga, żeby:miała min. 10 procent łącznej objętości wszystkich pojemników w szafie
albo co najmniej 110 procent objętości największego pojedynczego pojemnika
Klasy: typ 30, 60, 90 – o co w tym chodzi
Norma wprowadza trzy klasy szaf (kiedyś cztery):
Typ 30
Typ 60
Typ 90
Te liczby to minuty ochrony w ogniu. W badaniu sprawdza się, po jakim czasie temperatura wewnątrz szafy wzrośnie o 180 K (czyli np. z ok. 20°C na ok. 200°C). Do momentu przekroczenia tego progu szafa „zdaje” i dostaje klasyfikację odpowiednio 30, 60 lub 90 minut.
Co to daje w praktyce:
czas na ewakuację ludzi
czas na wejście straży pożarnej
mniejsze ryzyko, że pożar z pomieszczenia „wciągną” Ci ciecze w szafie i sytuacja wymknie się spod kontroli
Norma podkreśla, że przy cieczach o bardzo niskiej temperaturze samozapłonu i wysokiej prężności par (np. niektóre rozpuszczalniki) warto skonsultować dobór szafy z ekspertem i zawsze brać pod uwagę przepisy krajowe.
Jak wygląda badanie ogniowe „od kuchni”
To jest ten moment, w którym szafa przestaje być „meblem”, a zaczyna być sprzętem ochronnym.
W wielkim piecu do badań odporności ogniowej:
Szafę ustawia się jak w następujacych warunkach
wolnostojąco, z zachowaniem odstępu od ściany
z otwartymi króćcami wentylacyjnymi (ale bez podłączonej instalacji)
z zamkniętymi, samoczynnie działającymi drzwiami
z najwyższym poziomem składowania obciążonym do maksimum, zgodnie ze specyfikacją producenta
Piec pracuje według standardowej krzywej temperatura czas (EN 1363 1)
Temperatura w piecu rośnie według ściśle określonej krzywej, imitując rozwijający się pożar w pomieszczeniu.W szafie jest zamontowana cała „choinka” czujników
w narożach wewnątrz (pomiar powietrza)
na ścianach, drzwiach, dnie i suficie (pomiar powierzchni)
przy każdym przepuście na kable, rury, węże
Wszystko jest rejestrowane co minutę.
Test trwa, aż szafa przegra z pożarem
Liczy się moment, kiedy w którymkolwiek z punktów temperatura wzrośnie o 180 K ponad start.
Na podstawie tego czasu szafa dostaje klasę typ 30, 60 lub 90.
Po badaniu powstaje raport z testu, w którym są m.in.:
czas utrzymania kryterium 180 K
zdjęcia przed i po
opis konstrukcji, materiałów, uszczelnień
wykres zgodności z krzywą pieca
To jest podstawowy dokument, na którym opiera się później deklaracja zgodności.
Co jeszcze wymaga norma EN 14470-1 oprócz testu ogniowego
Odporność ogniowa to dopiero początek. EN 14470 1 bardzo szczegółowo opisuje samą konstrukcję szafy.
Drzwi i dostęp
drzwi bezwzględnie muszą zamknąć się samoczynnie w razie pożaru
z pełnego otwarcia do zamknięcia mają maksymalnie 20 sekund
element wyzwalający zamykanie reaguje na ok. 50°C w okolicy otworu szafy
mechanizm musi zadziałać także przy braku zasilania (jeśli jest element elektromagnetyczny)
drzwi nie mogą „wchodzić” w przestrzeń użytkową i utrudniać składowania
statyczna siła przy zamykaniu nie może przekraczać 100 N, żeby nie było ryzyka przytrzaśnięcia
Materiały i nośność
powłoki wewnątrz szafy muszą mieć określoną klasę reakcji na ogień
powierzchnie muszą być odporne na działanie przechowywanych cieczy
cała konstrukcja (łącznie z kółkami czy cokołem) musi wytrzymać pełne obciążenie podczas badania ogniowego, bez zniszczenia
Wentylacja
Norma wymaga:
dwóch króćców: wlot i wylot powietrza, tak rozmieszczonych, żeby powietrze „oczyszczało” całą przestrzeń
przy podłączeniu do instalacji wyciągowej, przy zamkniętych drzwiach, szafa powinna mieć min. 10 wymian objętości na godzinę
spadek ciśnienia nie może przekraczać 150 Pa
podciśnienie nie może utrudniać otwarcia drzwi
kratki / klapy wentylacyjne muszą się zamknąć w pożarze
Do tego dochodzą testy aerotechniczne, gdzie mierzy się przepływ, ciśnienia itd.
Wanna wychwytowa
Norma bardzo jasno mówi:
pojemność jak pisałem wyżej: 10 procent sumy lub 110 procent największego pojemnika
wanna zachowuje funkcjonalność w 220°C przez cały deklarowany czas ochrony
producent musi wprost napisać, że „wanna nie służy do składowania”
* warto zaznaczyć, że stosuję się czasem wkłady perforowane niezmniejszające pojemności wychwytu.po badaniu ogniowym wypełnia się wannę wodą i sprawdza, czy nadal jest szczelna
Przepusty, kable, węże – czyli możliwe otwory w szafie
Coraz częściej szafy wyposaża się w:
systemy dozowanie
przewody gazowe
- detektory
Norma dopuszcza przepusty, ale:
muszą być w określonych miejscach, zgodnie z dokumentacją producenta
niewykorzystane przepusty muszą być zaślepione zgodnie z instrukcją
Dzięki temu wiesz, że szafa „podziurawiona” dalej spełnia wymagania, a nie jest tylko ognioodporną szafą w teorii.
Certyfikacja w praktyce – co powinieneś dostać od producenta
W uproszczeniu:
Producent zleca badania typu
pełny test ogniowy zgodnie z załącznikiem A
testy mechaniczne i wentylacyjne zgodnie z załącznikiem C
ewentualne dodatkowe testy zmian konstrukcyjnych wg załącznika B
Laboratorium wydaje raport z badań
Z dokładnym opisem konstrukcji, czasu ochrony, przebiegu temperatur i wszystkimi parametrami.Producent wystawia deklarację zgodności z EN 14470 1
I ma obowiązek:oznaczyć szafę m.in.:
typ 30 / 60 / 90
„EN 14470 1”
maksymalną pojemność pojedynczego pojemnika i sumaryczną pojemność
maksymalne dopuszczalne obciążenie półek
wyraźnie oznaczyć króćce wentylacji (wlot / wylot)
oznaczyć punkt podłączenia do uziemienia
Użytkownik powinien dostać instrukcję
A w niej m.in.:przeznaczenie szafy
dopuszczalne pojemności i obciążenia
wymagania co do wentylacji (przepływy, różnice ciśnień)
informacje o możliwych przepustach i dopuszczalnych materiałach
informację o powstawaniu stref EX przy braku wentylacji
zalecenia dotyczące przeglądów i serwisu
Co nowego w wydaniu 2023 w stosunku do starej wersji
Warto wiedzieć, że obecne wydanie zastąpiło starszą wersję z 2004 / polskie 2010. Najważniejsze zmiany:
zwiększono dopuszczalną objętość szafy z 1 m³ do 2 m³
usunięto klasę „typ 15”
doprecyzowano wymagania konstrukcyjne (materiały, powierzchnie, obciążenia, przepusty)
rozszerzono wymagania dla instrukcji i oznakowania
dodano nowy załącznik z testami mechanicznymi i wentylacyjnymi
Czyli: poprzeczka dla producentów poszła w górę, a Ty masz więcej narzędzi, żeby odróżnić produkt „na serio” od marketingu.
Jak jako BHPowiec używać tej normy na co dzień
Przy kontroli wewnętrznej szaf ognioodpornych możesz:
sprawdzić oznakowanie frontu
porównać rzeczywistą ilość i pojemność pojemników z wymaganiami wanny wychwytowej
zweryfikować, czy szafa jest podłączona do wentylacji zgodnie z zaleceniami
zobaczyć, czy jest punkt do połączenia wyrównawczego i czy faktycznie go podłączono
poprosić dostawcę lub dział zakupów o deklarację zgodności
Dzięki temu „szafa zgodna z EN 14470 1” przestaje być pustym hasłem, a staje się konkretnym, sprawdzalnym wymaganiem w Twoim zakładzie.
